Endokrynologiczne i emocjonalne podłoże zachowań agresywnych i problemów z agresywnością u psów

Agresywność psów a testosteron

Agresywne zachowanie regulowane jest na kilku poziomach, opisanych powyżej, i wyzwalane przez wiele czynników zewnętrznych i wewnętrznych. Co ważne, utrwala się na drodze uczenia się, ponieważ najczęściej jest skuteczne i nagradzane bardzo przyjemnymi emocjami.

Testosteron moduluje ewolucyjnie ukształtowane wzorce zachowania, w tym agresję ofensywną. Pozwala na eksperymentowanie z zachowaniem – podejmowanie ryzyka i rywalizację – kształtując w ten sposób charakter zwierzęcia i umożliwiając mu sukces reprodukcyjny. Dlatego też wielu badaczy i praktyków skłania się do poglądu, że jest on warunkiem właściwego rozwoju emocjonalnego, równowagi i dojrzałości społecznej samców. Stąd pogląd, iż kastrację samców najlepiej przeprowadzać tuż po osiągnięciu dojrzałości płciowej.

Z kolei kastracja psa w późniejszym czasie może nie przynieść oczekiwanych rezultatów w postaci zmniejszenia tendencji do rywalizacji i zachowań agresywnych, ponieważ doświadczenie satysfakcji z wielu wygranych konfrontacji utrwala poprzez wzmocnienia emocjonalne chęć prezentowania niepożądanych zachowań – niezależnie od obecności w organizmie hormonów płciowych.

Poziom testosteronu u samców jest uwarunkowany osobniczo – u młodych, dojrzewających samców waha się znacząco z dnia na dzień, usposabiając zwierzęta do wygórowanych reakcji seksualnych, rywalizacyjnych czy lękowych. Dlatego diagnozowanie agresywności jako zależnej przede wszystkim od testosteronu u młodych psów wymaga szczególnej ostrożności i nie może opierać się na pojedynczych obserwacjach.

Wiemy też, że poziom testosteronu jest zależny od przeżywanych przez zwierzę emocji, co widoczne jest zwłaszcza w sytuacji rywalizacji samców. U przegranego osobnika poziom tego hormonu spada, rośnie natomiast w organizmie zwycięzcy. Ten ewolucyjny mechanizm chroni młode, niedoświadczone samce przed kolejną konfrontacją i kolejną przegraną, która może skończyć się tragicznie.

Testosteron, jak powiedziano powyżej, pozwala eksperymentować z zachowaniem i podejmować ryzyko właśnie dlatego, że osłabia emocję strachu. Stąd też w przypadku zwierząt lękliwych obecność tego hormonu w organizmie pozwala na pokonywanie strachu w trudnych z ich punktu widzenia sytuacjach. Dlatego uprawnione jest przypuszczenie, że strach przed kastracją może u psów wywołać problem agresywności. To także może wyjaśniać większą pobudliwość samców owczarka niemieckiego we wspomnianych na początku artykułu badaniach.

Dla praktyki behawioralnej ważne jest, by decyzję o kastracji w przypadku agresywności oprzeć na rzetelnej obserwacji i analizie zachowania w wymiarach: psychologicznym (procesy uczenia się), etologicznym (naturalne wzorce zachowania, właściwe dla gatunku i danej rasy) oraz biologicznym. Należy więc rozważyć wszelkie możliwe konsekwencje kastracji dla zachowania, zdrowia i funkcjonowania danego zwierzęcia w danym otoczeniu.