Rozpoznawanie i leczenie nieswoistych zapaleń jelit u psów

Nieswoiste zapalenia jelit (NZJ) u psów to idiopatyczny syndrom chorobowy. Charakteryzuje się objawami klinicznymi ze strony przewodu pokarmowego i naciekiem komórkowym w okolicy blaszki właściwej. Proces chorobowy może obejmować wszystkie odcinki jelita cienkiego i grubego (4, 5). Rozpoznanie NZJ opiera się na:

• ocenie natężenia przewlekłych objawów ze strony przewodu pokarmowego przy użyciu wskaźnika CIBDAI;
• wykluczeniu znanych przyczyn przewlekłego zapalenia jelit oraz nieskuteczności wcześniejszych prób leczenia psów z objawami żołądkowo-jelitowymi;
• ocenie mikroskopowej bioptatów błony śluzowej jelit pobranych w trakcie badania endoskopowego;
• oznaczeniu wybranych wskaźników laboratoryjnych (kobalamina, kwas foliowy, białko C-reaktywne, parametry immunologiczne).

Rozpoznanie NZJ jest procesem trudnym i czasochłonnym, wymagającym zastosowania technik obrazowania i wielu badań laboratoryjnych. W związku z tym ostatnio proponuje się, aby połączyć tok rozpoznawania NZJ z zastosowaniem niektórych preparatów leczniczych (rozpoznanie przez leczenie).

Pierwszy etap procesu diagnostycznego polega na wykluczeniu innych chorób charakteryzujących się przewlekłymi objawami ze strony przewodu pokarmowego. Należy przeprowadzić dokładny wywiad, badanie kliniczne i dodatkowe, które wykluczą choroby wątroby, trzustki czy nerek. W diagnostyce różnicowej należy uwzględnić także zaburzenia układu endokrynologicznego i rozrodczego. Podejrzenie nieswoistego zapalenia jelit stawia się na podstawie badania histopatologicznego wycinków pobranych podczas badania endoskopowego (3). Po wykluczeniu wspomnianych chorób i potwierdzeniu przewlekłego zapalenia błony śluzowej jelit przystępujemy do trzeciego etapu procesu diagnostycznego, czyli rozpoznania przez leczenie w celu wykluczenia innych enteropatii. Zastosowanie odpowiednich preparatów leczniczych i diety umożliwi wykluczenie schorzeń pasożytniczych, głównie gardiozy, enteropatii wrażliwej na antybiotyki (Antibiotic Response Enteropathy, ARE, dawniej przerost bakteryjny) i enteropatii pokarmowej (Food Response Enteropathy, FRE). Szybka i znacząca poprawa stanu klinicznego pacjentów po zastosowanych lekach lub zmianie diety pozwala na rozpoznanie wspomnianych wcześniej enteropatii u badanego pacjenta. Zgodnie z zaleceniami Środkowo-Wschodniego Północnoamerykańskiego Stowarzyszenia Lekarzy Weterynarii postępowanie diagnostyczne w celu wyeliminowania wspomnianych enteropatii przebiega następująco (15):

• należy podać leki w celu eliminacji Gardia sp. i innych pasożytów wewnętrznych. Zaleca się stosowanie Fenbendazolu^® w dawce 50 mg/kg m.c. przez 5 dni. Szybkie ustąpienie objawów wskazuje na pasożyty jako przyczynę przewlekłego zapalenia błony śluzowej jelit. Metronidazol^® nie jest zalecany, z uwagi na jego działanie immunosupresyjne;
• przy braku poprawy należy zmienić dietę na taką, która zawiera białko zhydrolizowane, lub taką, której pacjent wcześniej nie spożywał. Często alergii pokarmowej towarzyszą zmiany skórne rzadko obserwowane u zwierząt w nieswoistych zapaleniach jelit. Znaczna poprawa stanu klinicznego pacjenta po 7-14 dniach będzie sugerowała enteropatię zależną od diety. Potem zaleca się wprowadzenie wcześniejszej diety. Ponowne pojawienie się objawów klinicznych potwierdza rozpoznanie postawione przez lekarza;
• ostatnim etapem rozpoznania przez leczenie jest zastosowanie antybiotyków. Zaleca się stosowanie tylozyny w dawce 10-15 mg/kg m.c. 3 x dziennie lub oksytetracykliny w ilości 20 mg/kg m.c. 3 x dziennie. Antybiotyki powinno się stosować przez 28 dni, z tym że w przypadku enteropatii zależnej od antybiotyków wyraźną poprawę stanu klinicznego pacjenta stwierdza się już po 14 dniach.

Alternatywą dla tego etapu diagnostycznego jest zastosowanie bardzo kosztownych i czasochłonnych badań mikrobiologicznych, pasożytniczych i immunologicznych.