Najczęściej diagnozowane dermatozy ektopasożytnicze psów

Kleszcze

Obecnie na świecie rozpoznano około 800 gatunków kleszczy, z czego około 20 w Polsce. W naszym kraju z punktu widzenia weterynaryjnego najważniejsze wydają się kleszcze twarde Ixodes ricnus (kleszcz pospolity), Ripicephalus sanguineus (kleszcz psi) oraz Dermacentor reticulatus (kleszcz łąkowy).

Wszystkie kleszcze żywią się krwią, zarówno osobniki dorosłe, larwy oraz nimfy. Samice R. sanguineus składają od 2000 do 4000 jaj, a cykl życiowy trwa ok. 2-3 miesięcy. Kleszcze z rodzaju Dermacentor przypominają te z rodzaju Riphicephalus, posiadają oczy i festony, w odróżnieniu od Ixodes ricinus.

Możliwe do obserwacji objawy kliniczne wynikają z zarażenia kleszczami lub też z rozwinięcia się choroby, której kleszcze są przenosicielami. Jednak objawy tzw. chorób odkleszczowych stanowią oddzielny temat i nie będą tutaj rozważane.

W przypadku zarażenia zwierzęcia pojedynczym pasożytem lub niewielką liczbą pasożytów objawy kliniczne mogą być w ogóle nie wyrażone. Właściciele zwierząt czasami nie zdają sobie sprawy z bytowania kleszczy na ciele zwierzęcia, póki osobnik po pobraniu krwi nie odpadnie i nie zostanie znaleziony przy posłaniu zwierzęcia lub innej części domostwa.

Częstym objawem jest rumień pozostający w miejscu wcześniejszego wbicia kleszcza, czasami z widocznym odczynem zapalnym oraz grudkowatą wyniosłością.

Najłatwiej zlokalizować takie miejsca u zwierząt słabo owłosionych, często kleszcze wybierają miejsca z bardziej skąpym owłosieniem, np. uszy, przestrzenie międzypalcowe, brzuch. Osobniki z rodzaju Ixodes charakteryzują się długim aparatem gębowym, który powoduje głębokie i bolesne rany u żywiciela. Często rozwija się w nich stan zapalny z wtórnymi zakażeniami bakteryjnymi, co może prowadzić do owrzodzeń skóry.

Po zlokalizowaniu wbitego w skórę kleszcza należy go ostrożnie usunąć, używając kleszczyków lub specjalnie do tego zaprojektowanych „łapek” i innych urządzeń. Skuteczne okazuje się okręcanie pasożyta wokół jego długiej osi, aż do usunięcia go ze skóry. Wbrew wcześniejszym dywagacjom, nie ma znaczenia czy ruch ten jest zgodny czy przeciwny do ruchu wskazówek zegara.

Usunięcie kleszcza w całości, bez pozostawiania części gębowej w skórze, zmniejsza znacząco ryzyko powikłań dermatologicznych. W przypadku bardzo licznych pasożytów najlepiej zastosować preparaty do zewnętrznego stosowania, np. w oprysku, zarejestrowane dla psów. W przypadku podejrzenia zarażenia chorobą odkleszczową należy wykonać odpowiednie badania krwi.

Przy zapobieganiu inwazji kleszczy stosowane są preparaty w oprysku, spot on lub tabletki doustne. Obecnie zarejestrowanymi substancjami czynnymi do stosowania u psów są: fipronil, afoksolaner, fluralaner, permetryna, flumetryna, bifentryna, pyriprol, amitraza.

dr n. wet. Agnieszka Cekiera
dr hab. Jarosław Popiel
lek. wet. Paulina Lis
Katedra Chorób Wewnętrznych z Kliniką Koni, Psów i Kotów
Uniwersytet Przyrodniczy we Wrocławiu