Rola i skutki niedoboru makroelementów u bydła mlecznego

Ostra hipokalcemia kliniczna (porażenie poporodowe) jest zaburzeniem metabolicznym spowodowanym głównie gwałtownym obniżeniem poziomu wapnia we krwi. Występuje najczęściej w okresie 48-72 godzin po porodzie, ale może dotykać także krowy przed porodem, a nawet w szczycie laktacji. Najbardziej podatne są zwierzęta wysokomleczne, najczęściej będące w trzeciej i późniejszych laktacjach.

W początkowym okresie choroby objawy są niespecyficzne, w postaci osłabionego apetytu, braku przeżuwania i osłabienia wydajności mlecznej. Wskutek gwałtownego obniżenia się poziomu wapnia w płynach zewnątrzkomórkowych rozwijają się kliniczne postaci choroby, gdzie mogą dominować objawy pobudzenia (postać z pobudzeniem) lub zmiany śpiączkowe (postać ze zmianami śpiączkowymi) (1).

Dominującymi objawami chorobowymi w pierwszej postaci choroby są: pobudzenie zwierzęcia przy zachowanej pozycji stojącej, skurcze wybranych partii włókien mięśniowych, sztywność kończyn oraz ślinienie. Przy nadmiernym pobudzeniu (zabiegi lekarskie) może dojść do przewracania się chorych krów i przyjmowania pozycji leżącej ze sztywnymi kończynami. Badania biochemiczne krwi wskazują na znaczne obniżenie stężenia Ca (poniżej 1,5 mmol/l surowicy), obniżenie poziomu Mg (0,8 mmol/l) oraz obniżenie stężenia fosforu (poniżej 1,0 mmol/l). Leczenie tej postaci hipokalcemii powinno opierać się na stosowaniu preparatów wapniowych, wapniowo-magnezowych i fosforowych podawanych drogą parenteralną (4). Zawartość wapnia aktywnie przyswajanego w podawanych preparatach powinna wynosić od 8 do 12 g, natomiast magnezu: do 4 g. Zaleca się także stosowanie witaminy D₃ w ilości do 0,5 do 1 miliona jednostek na 45 kg m.c.

W drugiej postaci (śpiączkowej) zwierzęta zalegają najczęściej na boku i stwierdza się u nich rozwijające objawy nerwowe w postaci obniżonej świadomości prowadzącej do śpiączki. Chore krowy mają niemiarowy i spłycony oddech oraz słabo wyczuwalne tętno, natomiast zatrzymanie motoryki przedżołądków może prowadzić do wzdęcia. Przy tej postaci choroby zmiany są bardziej zaawansowane i brak szybkiej interwencji lekarskiej może prowadzić do zejścia śmiertelnego. Badania biochemiczne wskazują na znaczne obniżenia poziomu wapnia w surowicy (poniżej 1,5 mmol/l), natomiast poziom Mg z reguły jest fizjologiczny lub nawet podwyższony, towarzyszy temu znaczne obniżenie poziomu fosforu. Leczenie tej postaci powinno się opierać na stosowaniu preparatów wapniowych i fosforowych podawanych parenteralnie oraz unikaniu stosowania preparatów magnezowych (4).

Wiele badań terenowych potwierdza także istnienie zależności pomiędzy występowaniem hipokalcemii a rozwojem różnych zmian chorobowych stwierdzanych najczęściej w okresie okołoporodowym i szczycie laktacji (10, 19). Wapń w organizmie wpływa na kurczliwość mięśni, dlatego też jego niedobór może zaburzać funkcje przedżołądków i powodować zwiększenie ryzyka wystąpienia przemieszczenia trawieńca, jak również zmniejszenie kurczliwości mięśni zwieracza strzyku czy mięśniówki macicy prowadzące do zapalenia wymienia i opóźnionej inwolucji macicy oraz metritis. Obniżona koncentracja Ca skutkuje także spadkiem apetytu prowadzącym do ujemnego bilansu energetycznego i objawiającym się częstszymi przypadkami ketozy oraz stłuszczenia wątroby. Główne zaburzenia zdrowia krów, którym sprzyja niedobór wapnia, przedstawiono w tab. 1.