Nadmierna wokalizacja. Cz. II. Diagnostyka i skuteczne łączenie terapii behawioralnej z farmakologią

Zaburzenia przymusowe (kompulsywne)

Stereotypie to z definicji wzorce zachowań motorycznych, które są wielokrotnie powtarzane, niezmienne i nie mają widocznej funkcji ani celu. Zaburzenie kompulsywne (ZK) odnosi się do zachowań powtarzających się lub długotrwałych, nieulegających zmianom w zależności od sytuacji i pojawiających się w kontekście, w którym nie występują w prawidłowym etogramie danego gatunku.

Przykładem stereotypii może być rytmiczne podskakiwanie lub robienie obrotu i jednoczesne szczekanie. Stereotypie opisuje się u zwierząt trzymanych w niewoli – w chowie przemysłowym lub ogrodach zoologicznych – w warunkach, w których nie mogą zaspokoić podstawowych potrzeb.

Podobna sytuacja może mieć miejsce w przypadku psów o dużej aktywności ruchowej, zwłaszcza z tzw. linii pracujących (np. foksterierów hodowanych do polowań), które są trzymane w mieście do towarzystwa, wyprowadzane na krótkie spacery na smyczy i narażone na bezczynność przez większość swojego życia.

Przymusowość należy rozumieć jako silną motywację do określonego zachowania, pomimo napotykania barier fizycznych i psychologicznych. Zaburzenie kompulsywne może być wynikiem rytualizacji i usztywnienia zachowania, które jednak nadal pozostaje skoncentrowane na celu. W literaturze można się spotkać z różnym stopniem rozróżniania między stereotypiami i ZK; niektóre zachowania można zaliczyć do obu kategorii.

Rozróżnienie to może mieć istotny wpływ na rokowanie i leczenie zwierząt, stąd jest ono coraz bardziej widoczne w literaturze klinicznej. Uporczywe szczekanie pod nieobecność właściciela może z czasem zrytualizować się i usztywnić tak, że przekształci się w zaburzenie kompulsywne.

W przypadku stereotypii terapia powinna przede wszystkim uwzględnić zaspokojenie potrzeb psa, co z kolei wymaga ich rozpoznania i opracowania razem z właścicielami odpowiedniej strategii postępowania. Tak stereotypie, jak i zachowania przymusowe wymagają nauczenia nowych schematów zachowania, które nie są ani szkodliwe dla samego zwierzęcia, ani dokuczliwe dla jego otoczenia i wiążą się z rozluźnieniem i zaangażowaniem w przyjemne czynności.

Terapia behawioralna polega więc na wzmacnianiu reakcji związanych z relaksacją i komfortem i silnemu uwarunkowaniu ich, tak aby mogły zastąpić zachowania przymusowe. Zaburzenia kompulsywne wymagają zwykle farmakoterapii.