Ogólne zasady postępowania przy wstrząsie różnego pochodzenia

Wstrząs jest skrajnym zaburzeniem równowagi między dostawą tlenu i składników odżywczych do komórek a zużytkowaniem tlenu i składników odżywczych przez komórki. W artykule zawarto podział wstrząsów ze względu na ich rodzaj, fazy, a także opisy terapii.

Wstrząs może być zespołem chorobowym, stanem chorobowym, uszkodzeniem, które powoduje drastyczne ograniczenie przepływu krwi bądź odpowiedniego dopływu krwi, prowadzi do zaburzeń metabolizmu komórkowego i do nieuniknionej śmierci komórek. Jeżeli nie jest leczony, wstrząs doprowadza do zaburzeń czynności i niewydolności wielonarządowej kończącej się śmiercią.

Wyróżniamy trzy fazy wstrząsu:

1. Kompensacyjną: w badaniu klinicznym zaobserwowana tachykardia, tętno skaczące, czas wypełnienia kapilar < 1 s, przekrwione błony śluzowe, zachowana przytomność.
2. Wczesną dekompensacyjną (pośrednią): tachykardia, tętno słabe lub brakujące (niemiarowe), blade błony śluzowe, wydłużony czas wypełnienia kapilar > 3 s, obniżenie stanu przytomności.
3. Późną dekompensacyjną: częstotliwość rytmu serca w normie lub obniżona, błony śluzowe blade, bardzo powolne lub brak wypełnienia kapilar, brak tętna na obwodzie, obniżony stan przytomności, niska temperatura ciała.

Pod względem patofizjologicznym rozróżniamy:

• Wstrząs hipowolemiczny: jest to najczęstsza odmiana wstrząsu, która występuje u zwierząt. Wynika z utraty objętości krwi, która może być spowodowana krwotokiem, albo utraty płynu przy masywnych oparzeniach, przewlekłych biegunkach oraz wymiotach, charakterystyczny też w sytuacji, gdy dochodzi do utraty dużej ilości płynu do trzeciej przestrzeni naczyniowej (poza obręb naczyń krwionośnych).
• Wstrząs kardiogenny: powstaje w wyniku niewydolności serca, w zaawansowanych chorobach serca, takich jak: kardiomioopatie, choroby zastawek.
• Wstząs dystrybucyjny: obserwowany przy posocznicy, anafilaksji, urazie, objawach ze strony układu nerwowego oraz działań ubocznych leków.
• Wstrząs obturacyjny (zaporowy): ma najczęściej podłoże kardiogenne; do tego rodzaju wstrząsu dochodzi np. wskutek tamponady serca (przedostanie się krwi lub wysięk do jamy osierdzia, powodując utrudnione napełnienie jam serca krwią), odmy prężnej (przedostanie się powietrza do jamy opłucnowej w czasie wdechu i zablokowanie go w czasie wydechu) lub nowotworów serca.