Terapia falą uderzeniową – klasyfikacja, podstawy fizyczne i zastosowanie

ESWT to fala akustyczna definiowana jako impuls o zakresie częstotliwości w granicach od 16 Hz do 20 MHz. Jego ciśnienie rośnie (w czasie poniżej 10 ms) od wartości ciśnienia otoczenia do 100-120 MPa, następnie spada poniżej wartości początkowej i na koniec wraca do normy.

W efekcie mamy do czynienia z dwiema fazami – fazą, w której następuje pik ciśnienia (zwaną również w części literatury fazą pozytywną), a także rozciągniętą fazą, w której ciśnienie z wartości ujemnych wraca do poziomu ciśnienia otoczenia (określaną mianem fazy negatywnej). Cały ten cykl trwa około 10 ms. Co ważne, w przypadku ESWT prędkość rozchodzenia się fali w ośrodku przekracza prędkość dźwięku. Faza pozytywna (czyli szybki pik ciśnienia) wiąże się z bezpośrednim „uderzeniem”, stąd też efekty przez nią wywoływane określa się jako bezpośrednie.

Faza negatywna odpowiedzialna jest za efekty kawitacyjne – wytworzenie się pęcherzyków przy głowicy pod wpływem zmniejszenia ciśnienia (gdy dochodzi do przejścia z fazy ciekłej w gazową), które następnie zapadają się, wytwarzając wtórną falę uderzeniową. W fazie pozytywnej pęcherzyki są ściskane ok. 1 mm średnicy do 0,5 µm, co daje efekt gwałtownego wzrostu ciśnienia i energii, której uwolnienie w momencie rozsadzenia pęcherzyka pozwala na dezintegrację kamieni nerkowych.

Tak więc litotrypsja bazuje zarówno na efektach bezpośrednich, jak i pośrednich fali uderzeniowej. W przypadku SWT stosowanej w leczeniu aparatu ruchu ciężko rozróżnić, czy któraś z faz jest dominująca, czy terapia bazuje na obu fazach. Niestety, wciąż niewiele wiadomo o rozwoju i interakcji pęcherzyków kawitacyjnych w tkankach.

Głębokość oddziaływania ESWT w tkankach dochodzi do 12 cm (maksimum na głębokości 6 cm), a efekty jej działania zależą od ilości wyzwolonej energii. Jednostką służącą dawkowaniu i określającą gęstość energii strumienia jest mJ/mm² (maksymalna ilość energii akustycznej transmitowana przez 1 mm² na uderzenie).

W zależności od stosowanych dawek ESWT możemy podzielić na:

•    LESWT (low energy shockwave therapy) – niskoenergetyczną, gęstość energii strumienia < 0,2 mJ/mm²,
•    HESWT (high energy shockwave therapy) – wysokoenergetyczną, gęstość energii strumienia > 0,2 mJ/mm².