Zastosowanie niskich temperatur w rehabilitacji weterynaryjnej

W przypadku stosowania temperatur kriogenicznych reakcja organizmu obejmuje dwa etapy, w pierwszym zwężają się naczynia krwionośne, zmniejsza się tempo przemiany materii w tkance, w następnym etapie naczynia bezpośrednio poddane niskiej temperaturze rozszerzają się. Efekt ten występuje po ok 4-6 minutach od ochłodzenia, przepływ krwi w tkance zwiększa się aż 4-krotnie i utrzymuje się 2-4 h po zabiegu. Bezpośredni wpływ temperatur kriogenicznych na receptory i przewodnictwo nerwowe ma działanie przeciwbólowe. Efekt ten trwa kilka godzin, a przy powtarzaniu zabiegów może utrwalić się nawet na długi czas. Temperatury kriogeniczne bezpośrednio blokują receptory czuciowe w skórze, zwalniają przewodnictwo nerwowe w zarówno odśrodkowe, jak i dośrodkowe. Analgezja uzyskiwana jest także w wyniku pobudzenia osi neurohormonalnej, poprzez wzrost stężenia beta endorfiny, najsilniejszego endogennego czynnika przeciwbólowego, nazywanego też wewnątrzustrojowym czynnikiem morfinopodobnym.

W badaniach przeprowadzonych u psów po zabiegach na więzadle krzyżowym stosowanie zimnych okładów wraz z uciskiem miało doskonałe działanie przeciwobrzękowe. Widocznie skracało fazę ostrą zapalenia oraz przyspieszało powrót pacjenta do sprawności. W grupie, w której stosowane były zimne okłady uciskowe, poprawiał się także zakres ruchu w operowanym stawie.

Najprostsze metody schładzania leczniczego to zimne okłady i zimne kąpiele. W weterynarii najłatwiejsze wydaje się stosowanie zimnych okładów, np.: żelowe wkłady typu cold pack, kostki lodu włożone w plastikową torebkę, schłodzone wilgotne ręczniki. Zastosowanie znajdują także zimne kompresy lub mankiety uciskowe z równoczesnym schładzaniem, tzw. kriomankiety (ang. cryo-cuff).

Schładzanie lecznicze stosowane jest najczęściej tuż po urazie, krytyczne są pierwsze 72 h. Najprostsze w użyciu są okłady, wilgotne schłodzone ręczniki, żelowe okłady typu cold pack, woreczki wypełnione lodem. Czas zabiegu wynosi od 10 do 20 minut. W badaniu przeprowadzonym na stawach kolanowych u 24 psów dowiedziono, że spadek temperatury w stawie jest zależny od długości zabiegu, jednak po 30 minutach osiągnięto stan plateau. W przypadku zimnych okładów głębokość schładzanych tkanek waha się od 1 do 4 cm i zależy od ilości tłuszczu w danej okolicy. Zimno stosowane miejscowo nie ma wpływu na wewnętrzną temperaturę ciała. Nie powinno się stosować zimnych okładów bezpośrednio na skórę, zalecane są podkłady (np. cienki ręcznik). W przypadku skóry niepigmentowanej możemy spodziewać się zaczerwieniania, jako prawidłowej reakcji, niepokojące są nadmierna bladość, bielenie skóry. Ze szczególną ostrożnością należy traktować pacjentów ze skórą pigmentowaną, monitoring pacjenta w przypadku medycyny człowieka opiera się na występowaniu takich objawów, jak: intensywne pieczenie, swędzenie lub odrętwienie, o czym pacjent informuje w czasie zabiegu. W przypadku zwierząt nadmierne zainteresowanie okolicą poddawaną zabiegowi, niepokój, pobudzenie, powinny zostać potraktowane jako wskazówki do zakończenia zabiegu. Jeżeli mamy jakiekolwiek wątpliwości dotyczące bezpieczeństwa pacjenta i długości zabiegu, zawsze jest lepiej skrócić zabieg.

W przypadku stanów ostrych pierwsze 72 h po urazie zimne okłady stosujemy kilka razy dziennie (3-4 razy w ciągu doby). Szybsze efekty i większy spadek temperatury można uzyskać poprzez zanurzenie chorej kończyny w zimnej kąpieli, czas imersji dzięki temu jest krótszy. Jednak nie wszyscy pacjenci dobrze tolerują zanurzanie w zimnej wodzie.

W przypadku stosowania temperatur kriogenicznych wymagane są specjalne urządzenia do aplikacji par gazów o krańcowo niskich temperaturach (np. pary ciekłego azotu). Stosowanie temperatur kriogenicznych jest dobrze tolerowane przez pacjentów weterynaryjnych, zaletą są krótkie czasy ekspozycji i szybkie efekty analgetyczne. Już po pierwszym zabiegu widzimy efekty. Zimne okłady po zabiegach chirurgicznych ograniczają powstanie obrzęku, modulują proces zapalny, przyspieszają gojenie.