Żywienie domowe a nadwaga i otyłość

Podobnie jak u ludzi, otyłość jest najczęstszym problemem zdrowotnym u zwierząt towarzyszących. Jest powiązana z szeregiem innych zaburzeń, włączając zwiększone ryzyko wystąpienia cukrzycy, zapalenia trzustki, chorób dolnych dróg moczowych, nowotworów (gruczołu mlekowego, skóry), zaburzeń w gospodarce lipidowej, osteoarthritis, nadciśnienia i dysfunkcji nerek, a u kotów: cukrzycy, chorób nowotworowych skóry, jamy ustnej i dolnych dróg moczowych (1, 18, 24).

Nadwaga i otyłość są skutkami nadmiernego nagromadzenia tkanki tłuszczowej w organizmie. Nadwagę definiuje się jako zwiększenie masy ciała powyżej 15% w stosunku do optymalnej, a otyłość – powyżej 30% (8, 15). Częstość występowania otyłości stale rośnie i różni się w obrębie krajów czy regionów. Ocenia się, że u psów wynosi między 25 a 45%. Można przyjąć, że spośród psów trafiających do klinik weterynaryjnych w krajach wysokorozwiniętych przynajmniej 20% jest otyłych (21).

Przyczyny występowania otyłości u psów i kotów zostały szeroko opisane w literaturze. German (7) pogrupował czynniki ryzyka na:

• jatrogenne (takie jak leki powodujące polifagię),
• choroby endokrynologiczne,
• cechy osobnicze (włączając: wiek, płeć, rasę, kastrację),
• styl życia (poziom aktywności fizycznej),
• związane z właścicielem (np.: jego wiek, płeć, dochody), czynniki
• żywieniowe (liczba posiłków dziennie, podawanie resztek ze stołu, etc.),
• czynniki behawioralne (takie jak humanizacja czy błędna interpretacja zachowania zwierzęcia).

Czynniki żywieniowe mogą prowadzić do rozwoju otyłości u obu gatunków. Na przykład otyłość u psów jest powiązana z liczbą posiłków i przekąsek, podawaniem resztek ze stołu czy obecnością właściciela podczas przygotowywania pożywienia i jego spożywania (13). Cena karmy również ma znaczący wpływ – psy otyłe częściej są żywione tańszymi niż droższymi karmami. Natomiast otyłe koty mają zazwyczaj wolny dostęp do jedzenia (8). Niemniej jednak nie zauważono różnicy między sposobem żywienia (karma domowa a komercyjna) a występowaniem otyłości. Potwierdzają to również wcześniejsze badania, które nie wykazały wpływu rodzaju pożywienia na nadmierne gromadzenie się tkanki tłuszczowej (6, 19, 23) (tab. 1).

Główną przyczyną pojawienia się otyłości jest zatem niedostosowanie liczby przyjmowanych kalorii do zapotrzebowania energetycznego zwierzęcia. W większości przypadków (poza kotami wychodzącymi) to opiekun jest odpowiedzialny za dostarczanie źródła energii zwierzęciu – podaje zbyt dużo karmy w stosunku do zapotrzebowania lub stosuje za dużo zbyt kalorycznych przekąsek. Kolejnym problemem jest przeszacowanie ilości wydatkowanej energii w stosunku do pobranych kalorii. Opiekunom psów często umyka, że potrzeby energetyczne psa zmieniają się z wiekiem.