Szczepienie świń – w jakim celu i kiedy?

Szczepienia w hodowli trzody chlewnej są bardzo ważnym aspektem profilaktyki. Każde stado oraz każda grupa technologiczna wymaga indywidualnego postępowania profilaktycznego, dopasowanego do warunków epizootycznych. Nie istnieje jeden uniwersalny schemat szczepień, który miałby zastosowanie dla całej trzody chlewnej. Istnieją programy szczepień specyficzne dla konkretnej jednostki chorobowej, jednak nie dla danego gatunku zwierzęcia. Przed podjęciem decyzji o szczepieniach należy zawsze ocenić ryzyko wystąpienia choroby w stadzie, uwzględniając wiek zwierząt oraz praktyki związane z zarządzaniem danego stada.

Dobra praktyka hodowlana oraz właściwe zarządzanie stadem to bardzo złożony i niejednokrotnie najtrudniejszy do pokonania problem w gospodarstwie. Zredukowanie do minimum narażenia prosiąt na czynniki chorobotwórcze poprzez właściwą higienę, szeroko rozumianą bioasekurację, stosowanie zasady „all-in/all-out” pozwala przesunąć w czasie konieczność wykonania pierwszych szczepień profilaktycznych. Gospodarstwa, w których są zapewnione bioasekuracja oraz dobrostan, mogą ograniczyć konieczność stosowania szczepień, podczas gdy w gospodarstwach, w których zarządzanie jest na niższym poziomie, wymagane będą bardzo szerokie i agresywne programy szczepień.

Dzieje się tak dlatego, że w gorszych warunkach hodowli i chowu zwierzęta są bardziej podatne na zakażenia nawet mniej zjadliwymi patogenami. W uproszczeniu można to pokazać na przykładzie czynników chorobotwórczych wywołujących zakaźne zanikowe zapalenie nosa: zimne i wilgotne środowisko oraz niewystarczająca wentylacja powodująca gromadzenie gazów drażliwych sprzyja kolonizacji dróg oddechowych przez patogeny, natomiast spadek odporności wywołany stresem zwiększa podatność na rozwój choroby oraz jej cięższy przebieg.

Ważnym aspektem jest tzw. odporność stadna. Termin ten jest używany do określenia odsetka zwierząt odpornych, które powinny przyczynić się do obniżenia częstości występowania zakażeń. Odsetek ten obejmuje zwierzęta, które przeszły zakażenie i nabyły odporność, oraz te, które zostały zaszczepione. Zagęszczenie zwierząt i ciągły bliski kontakt ze zwierzętami odpornymi sprawia, że ryzyko zakażenia zwierząt wrażliwych jest obniżone. Warto jednak pamiętać, że szczepienia nie zapewniają pełnej ochrony stada przed zakażeniem. Szczepienia dają tylko częściową ochronę: mogą wpłynąć na zmniejszenie podatności świń na zakażenie, przyspieszenie eliminacji patogenu poprzez ograniczenie możliwości jego namnażania czy replikacji lub skrócenie okresu siewstwa. Jednak najczęściej szczepionki są stosowane w celu ograniczenia wystąpienia choroby albo złagodzenia jej objawów.

Nieskuteczność szczepień – skąd biorą się niepowodzenia w szczepieniach?

Niekiedy lekarz weterynarii opiekujący się fermą widzi, że szczepienia nie przyniosły spodziewanego efektu, choć zrobił wszystko zgodnie ze sztuką lekarską i zaleceniami producenta. Należy wtedy przeanalizować, z jakiego powodu mogło dojść do takiej sytuacji.

Przy planowaniu szczepień zawsze powinna być brana pod uwagę kwestia odporności siarowej u prosiąt. Ma to istotny wpływ na skuteczność szczepień w tej grupie zwierząt. U młodych prosiąt (średnio do 6.-8. tyg. życia) odporność bierna stanowi początkowo bardzo dobrą ochronę, jednak ten wysoki poziom odporności przekłada się na gorszą odpowiedź immunologiczną po szczepieniu. Odporność bierna prosięcia wraz z wiekiem słabnie, osiągając poziom, który nie zapewnia już ochrony, natomiast skutecznie blokuje odpowiedź organizmu prosięcia na szczepionkę.

W związku z czym sugeruje się rozpoczęcie niektórych szczepień u prosiąt dopiero od 10. tyg. życia (np. przeciwko pleuropneumonii świń). Oczywiście niejednokrotnie ze względów ekonomicznych szczepieniom poddawane są młodsze prosięta, szczególnie w przypadkach częstych wybuchów choroby zakaźnej w stadzie. Wspomniane przeciwciała matczyne obecne są w siarze wówczas, gdy w odpowiednim momencie ciąży przeprowadzi się szczepienie loszek i loch w stadach wolnych od określonego patogenu. Zatem zbyt późne przystąpienie do szczepień macior (na ok. 1-2 tyg. przed porodem) nie przyniesie spodziewanego efektu i ochrona prosiąt będzie niewystarczająca.