Zaburzenia mineralne i metaboliczne a zaleganie porodowe krów mlecznych

To, czy doszło do wystarczającego zakwaszenia u krów, należy sprawdzić, pobierając od kilku krów mocz na kilka dni przed planowanym porodem i oznaczyć pH, które powinno wynosić 6,2-6,8. Jeśli pH jest wyższe, szczególnie gdy zbliża się do 8,0, ta strategia nie zabezpiecza przed powstaniem hipokalcemii po porodzie.

Innym popularnym sposobem zapobiegania hipokalcemii poporodowej jest stosowanie uderzeniowych dawek witaminy D₃ w okresie zasuszenia, a także zapewnienie dostępności tej witaminy w trakcie laktacji. Strategia ta nie jest najlepszym rozwiązaniem, ponieważ znaczne ilości witaminy D₃ (nawet 10 mln j.m.) powodują przerzutowe zwapnienie mięśni. Być może w przyszłości będą dostępne preparaty zawierające związki aktywnej formy witaminy D₃. Takim rozwiązaniem może być ekstrakt z liści Solanum glaucophyllum z Ameryki Południowej. Jedna dawka (tj. bolus) podana krowom zwiększała u nich stężenie wapnia i fosforu nawet do 9 dni, więc potencjalnie może zapobiegać hipokalcemii (1). Póki co preparat nie jest dopuszczony jeszcze do komercyjnego użycia.

Na stymulowanie wysokiej aktywności mechanizmów mobilizacji wapnia z kości może wpływać korzystnie niska podaż wapnia w dawce pokarmowej na poziomie poniżej 20-22 g (w zależności od wielkości krowy) dziennie w okresie zasuszenia. W praktyce jest to trudne do osiągnięcia, dlatego niektóre fermy stosują substancje ograniczające dostępność wapnia z pokarmu (zeolity, oleje). Od kilku lat istnieją na rynku specjalne mieszanki paszowe dla krów przed wycieleniem, zawierające zmodyfikowane otręby ryżowe (CalFix), które są w stanie skutecznie związać część wapnia i ograniczyć jego absorpcję z przewodu pokarmowego.

Niezależnie od metod zapobiegania hipokalcemii stosowanych w zasuszeniu ryzyko wystąpienia jej ostrej formy po porodzie można istotnie ograniczyć przez doustne podanie soli wapniowych (głównie chlorku wapnia). Istnieje duża oferta żeli, past zawierających zwykle ok. 50 g wapnia w łatwo dostępnej formie, które można stosować profilaktycznie, przy podejrzeniu ryzyka rozwoju hipokalcemii. Negatywnym aspektem tego sposobu jest efekt drażniący błony śluzowe i konieczność podawania „na siłę”. Ten sposób jest jednak wskazany w połączeniu z prekursorami glukozy i lekami pobudzającymi aktywność przewodu pokarmowego, kiedy z powodu pogorszonego stanu ogólnego krowa ma ograniczony apetyt. Spadku apetytu zagrażającego pogłębieniem negatywnego bilansu energii i ketozą (13), ale też hipomagnezemii z wtórną hipokalcemią i hipofosfatemii, można spodziewać się szczególnie u krów o wysokiej kondycji przed porodem (BCS ≥ 3,75).

Podsumowanie

Podsumowując, warto zwrócić uwagę, że ryzyko wczesnego zalegania krowy po porodzie może pojawić się jako wypadkowa szeregu zaburzeń mineralnych i metabolicznych, często związanych z obniżeniem stężenia wapnia, które ogniskują się w momencie rozpoczęcia laktacji. Jednak geneza tych zaburzeń może pojawiać się jeszcze w okresie zasuszenia i zależy od szeregu interakcji między składnikami pokarmowymi. Skuteczne zapobieganie zaleganiu porodowemu wymaga więc monitorowania zmian stężenia tych minerałów i parametrów metabolicznych, które bezpośrednio lub pośrednio mogą powodować niezdolność krowy do utrzymania pozycji stojącej.