Posocznica cieląt wywołana przez E. coli. Kolisepticemia

Do organizmu nowo narodzonych cieląt patogenne szczepy E. coli mogą wnikać różnymi drogami. Najważniejszą rolę spośród nich odgrywa nabłonek jelit. Wnikanie odbywa się na drodze pinocytozy, w czasie pełnej przepuszczalności nabłonka jelit (3). Innymi drogami wniknięcia drobnoustrojów mogą być błona śluzowa nosa, jamy ustnej i gardła oraz pępek (6, 7).

U zakażonych cieląt przebieg choroby jest najczęściej gwałtowny. Po wniknięciu do organizmu patogenne szczepy E. coli, już po okresie 6-8 godzin przenikają przez węzły chłonne (głównie krezkowe) do krwiobiegu. Objawy kliniczne posocznicy pojawiają się po około dobie. Do szybkiej śmierci zwierzęcia prowadzi intensywne namnożenie się bakterii we krwi i narządach wewnętrznych oraz endotoksemia (4, 7, 21, 25). Okres bakteriemii może być dłuższy w przypadku szczepów E. coli o mniejszej zjadliwości oraz u cieląt posiadających częściową odporność siarową. Przewlekła bakteriemia może przechodzić w zapalenia stawów, opon mózgowych, niemniej jednak takie powikłania występują rzadko. Sporadycznie może dojść również do śródmiąższowego zapalenia nerek (6, 7).

W rozprzestrzenianiu choroby szczególną rolę odgrywają osobniki, u których doszło do bakteriemii i nie zostały odizolowane od zdrowych cieląt. W przypadku tych zwierząt zarazki są wydalane z wydzielinami z nosa i jamy ustnej, z moczem oraz kałem. Największe znaczenie w rozprzestrzenianiu patogennych E. coli odgrywa jednak kał chorych zwierząt. Stanowi on zarówno bezpośrednie źródło zakażenia, jak i doprowadza do rozprzestrzenienia się patogennego szczepu w środowisku (cielętniku). Co ciekawe, nie u wszystkich zwierząt dochodzi do siewstwa patogennego szczepu z kałem (7, 21). W badaniach środowiskowych przeprowadzonych w obiektach, w których doszło do zachorowań, patogenne szczepy były izolowane z prób kału krów, kojców, ścian, narzędzi, ubrań, a nawet od pracowników (5).

Występowanie przypadków posocznicy na tle E. coli może mieć charakter okresowy, a choroba ta jest znacznie częściej notowana w obiektach hodowli krów mlecznych w porównaniu do bydła mięsnego (15).

Objawy choroby

Na posocznicę na tle E. coli chorują najczęściej cielęta w pierwszym tygodniu życia – pomiędzy 2. a 5. dniem, a przebieg ma charakter nadostry. Jednak zachorowania mogą wystąpić do 2. tygodnia życia, wówczas zakażenie przebiega głównie w postaci narządowej. Objawy kliniczne postaci nadostrej występują po 20-24 godzinach od zakażenia, a ze względu na gwałtowny przebieg w początkowym okresie bakteriemii są one trudne do uchwycenia. Pojawiające się objawy kliniczne nasilają się szybko i trwają bardzo krótko (od 3 do 8 godzin). W przebiegu choroby dochodzi do postępującego osłabienia cielaków (ryc. 3, s. 38). Początkowo objawia się ono utratą zainteresowania pokarmem, dochodzi do utraty reakcji na bodźce zewnętrzne, w końcowej fazie zwierzęta zapadają w śpiączkę, która poprzedza śmierć. Klinicznie obserwowane są objawy tachykardii, wydłużonego czasu włośniczkowego oraz postępującej zapaści układu krążenia. W końcowym etapie choroby kał przybiera konsystencję luźną i może zawierać włóknik. Biegunka jest stwierdzana w przypadkach, w których doszło do równoczesnego zapalenia jelit, do czego predysponuje niski poziom przeciwciał siarowych. W nadostrym przebiegu objawy mogą nie występować wcale. Śmiertelność jest bardzo wysoka i sięga nawet do 100% (10).

U padłych cieląt stwierdza się krwawe wybroczyny na błonach surowiczych i nasierdziu, powiększenie śledziony oraz obrzęk i zmiany krwotoczne w płucach. W przypadkach przewlekłych dochodzi do włóknikowego zapalenia stawów i opon mózgowych (ryc. 1 i 2).

Diagnostyka

Diagnostyka posocznicy cieląt na tle E. coli wymaga przeprowadzenia badania klinicznego, sekcyjnego oraz pobrania materiału do dalszych badań. W celu prawidłowego rozpoznania posocznicy cieląt niezbędne jest pobranie prób do badań mikrobiologicznych. Potwierdzeniem zakażenia jest izolacja szczepu E. coli z narządów wewnętrznych oraz krwi. Dodatkowym potwierdzeniem może być identyfikacja serologiczna szczepu. Warto zauważyć, że w przypadku kolisepticemii wywołujący ją szczep E. coli może (ale nie musi) być wyizolowany z treści jelit. Samo pobranie prób kału zatem nie jest wystarczające do postawienia diagnozy. U chorych cieląt natomiast zawsze w dużej ilości patogenny szczep E. coli wykrywany jest w moczu. W przypadkach wystąpienia kolisepticemii ważne jest wykonanie badań poziomu immunoglobulin w surowicy krwi, ponieważ ich niski poziom jest ważną przyczyną tej choroby (7, 21, 26).

Leczenie

Leczenie posocznicy cieląt polega na podawaniu chemioterapeutyków o szerokim spektrum działania oraz płynoterapii. Jednak ze względu na gwałtowny przebieg choroby terapia w większości przypadków nie daje rezultatów (12).